MAGDALEŃSKA STUDNIA

Koń z Jaskini Lascaux (fot. By Praca własna, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1907853)

Jedną z kultur tworzonych przez rodzimych Europejczyków jest kultura magdaleńska, istniejąca w górnej części paleolitu w okresie od 17 do 11 tysięcy lat temu. Nazwa wywodzi się od odkryć w la Madeleine w Dordogne we Francji. Jest ona zarazem ostatnią wielką cywilizacją okresu paleolitu.

Dobrze udokumentowane znaleziska wskazują, że swoim zasięgiem obejmowała terytoria dzisiejszej Hiszpanii (Kantabria), Francji, krajów Beneluksu, Niemiec , Szwajcarii , Austrii, Polski , Czech, Słowacji. Pojawiła się ona pod koniec maksimum ostatniego zlodowacenia (Würm), kiedy lądolód zaczął topnieć. W wyniku tego procesu powoli wzrastała wilgotność powietrza. Zmiana klimatu spowodowała nagłe wahania temperatury.
Zauważyć należy, że generalnie klimat późnego zlodowacenia nie był stabilny, bowiem naprzemiennie występowały okresy ochłodzenia i ocieplenia.
Po ostatnim nasileniu glacjalnym, lodowiec wycofał się na północ, powodując nie tylko powiększenie przestrzeni życiowej. Sytuacja ta implikowała również wcześniejsze początki sezonu wegetacyjnego oraz jego wydłużenie. Poza tym, klimat był zróżnicowany regionalnie lub nawet lokalnie. W cieplejszych okresach czasu trwania kultury magdaleńskiej przeważała tajga (sosna leśna, brzoza). W zimniejszych, kosztem obszarów leśnych, zaczęły rozprzestrzeniać się stepy. Ogólnie krajobraz miał charakter mozaikowy, w którym zmieniały się różne ekosystemy. Ludzie tamtejszych czasów byli zbieraczami, zajmowali się rybołówstwem oraz myślistwem. Te dwa, a zwłaszcza drugie z wymienionych zajęć, stanowiło ich główne źródło pożywienia. Pozyskiwane futro z upolowanych zwierząt było trwałym materiałem, z którego sporządzano ubiór, obuwie, a także stosowano do moszczenia legowisk i pokrywania konstrukcji mieszkalnych. Wypreparowane ścięgna służyły jako nici, cięciwy łuków.
Z kości a także z drewna wyrabiano ozdoby lub broń. Główne narzędzie polowań stanowiły włócznie. Ich skuteczny zasięg oraz siłę śmiercionośnego uderzenia ludzie czasów magdaleńskich zwiększyli poprzez użycie specjalnych drewnianych konstrukcji pełniących rolę wyrzutni ręcznych, a także harpunowatych zakończeń, wytwarzanych z reguły ze zwierzęcych kości. Obiektem polowań była różnorodna zwierzyna. Mamut włochaty, jakkolwiek nadal występował, to jednak stopniowo stawał się coraz rzadszym przedstawicielem świata zwierzęcego. W tej sytuacji głównymi zwierzętami łownymi stały się najliczniej występujące renifery. Ówcześni łowcy polowali również na konie lub leśne jelenie, także woły piżmowe. Wśród mniejszych ssaków znajdowały się na przykład zające szare i białe oraz lisy polarne. Inne, istniejące w tym czasie gatunki zwierząt, to coraz rzadziej spotykany, nosorożec włochaty, niedźwiedź jaskiniowy oraz tygrys szablozębny, czy lew jaskiniowy.
Rozprzestrzenianie się na wschód ludności magdaleńskiej było motywowane również polowaniem na suhaki (rodzaj ssaków kopytnych z rodziny wołowatych). W plejstocenie zamieszkiwały one stepowe i półpustynne środowiska całej Eurazji, a także Amerykę Północną. Dziś znacznie rzadziej występują. Są jeszcze obecne na stepach Azji Środkowej na terenie RosjiMongolii i Chin.  Ponieważ stawały się one już wówczas rzadkością w zachodniej części Europy, łowcy sprzed 17 tysięcy lat ruszali w ślad za stadami tych zwierząt w kierunku Europy Środkowej i Północnej. Ślady po przemieszczających się łowcach polujących na suhaki znajdujemy na przykład w położonej niedaleko Krakowa Jaskini Maszyckiej, gdzie znaleziono pomalowaną ochrą na czerwono czaszkę tego zwierzęcia.
Pod koniec Magdalenium obszary leśne powiększyły się kosztem stepów lub tundry. Dawniejsze teorie transformacji krajobrazu zakładały, że prawdopodobnie przyczyną wyginięcia dużych ssaków były zmiany klimatu. Obecnie sądzi się, że przyczynę ostatecznej eksterminacji niektórych gatunków należy przypisać głównie działalności ludzkiej. Zmiany klimatu proces ten jedynie przyspieszyły. W każdym razie przekształcenia środowiska naturalnego spowodowane przez myśliwych, a tym samym przeobrażenia uwarunkowań bytowych, towarzyszyły rozwinięciu się opisywanej kultury.
Za twórców kultury magdaleńskiej można uważać ludy charakteryzujące się haplogrupami męskimi I oraz C. Wskazują na to wyniki badań genetycznych szczątków kostnych z tamtego okresu (kultura magdaleńska i kultura azilijska). Okazuje się, że wśród 7 przebadanych próbek pięć zawierało haplogrupę I, zaś dwie dowodzą obecności haplogrupy C. Znalezisko szczątek kostnych w Niemczech (stanowisko Hohle Fels) wskazuje również na udział w tworzeniu tej kultury ludności charakteryzującej się haplogrupą I.
Uderzającą cechą społeczności tamtych czasów jest powszechne tworzenie biżuterii z muszli ślimaków i małży nanizanych na rzemienie przez wywiercone otwory. Biżuteria ta prezentowała status danej osoby i prawdopodobnie też stanowiła jakiś element magii. Ludzie tej kultury jako miejsca zamieszkania wybierali jaskinie i nawisy skalne. Przykładem mieszkań tego typu jest Jaskinia Maszycka w Polsce, w której znaleziono szczątki co najmniej 16 osobników i narzędzia typu magdaleńskiego. Kości noszą cechy cięcia i miażdżenia. Prawdopodobnie jest to dowód na praktyki kanibalistyczne stosowane przez ówczesnych ludzi. Wiemy również o pomieszkiwaniu przez magdaleńczyków na obszarze otwartych osad, znajdujących się w pobliżu rzek lub jaskiń. W tych warunkach wznoszono małe, okrągłe konstrukcje, przypominające jurty. Tego typu osady są uważane za krótkoterminowe, letnie pola szałasowe. Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemieniarogu i kości. Z tego okresu pochodzi na przykład igła kościana z uszkiem. Kulturę tę reprezentują przede wszystkim – odkryte w jaskiniach, głównie we Francji i Hiszpanii – monumentalne przykłady malarstwa naskalnego w: LascauxFont-de-Gaume i innych.
Malarstwo jaskiniowe tworzyli wcześniej Homo sapiens czasów panowania w Europie tzw. kromanionczyków około 40 tysięcy lat temu. Przykładem są malowidła naskalne w jaskini krasowej w górach Kantabryjskich w północnej Hiszpanii. Sztuka tego rodzaju została wspaniale rozwinięta w okresie magdaleńskim. Przykładem jest 150 malowideł i ponad 15 000 rytów skalnych wykonanych na ścianach jaskini krasowej Lascaux w Akwitanii, w południowo-zachodniej części Francji. Naskalne rysunki przedstawiają głównie zwierzęta roślinożerne (jelenie, byki, żubry i konie). Czas powstania tych dzieł sztuki określa się na 19–17 tysięcy lat temu. Wykonano je przy pomocy farb uzyskanych z węgla drzewnego, także z materiałów zawierających związki żelaza (głównie ochry), pozwalających uzyskać czerwień, żółć i purpurę. Powstałą w ten sposób naturalną farbę nakładano na skalne podłoże palcami lub pędzlami wykonanymi z włosia lub mchu. Inne miejsce, gdzie występuje tego rodzaju sztuka, odkryto w Jaskini Font-de-Gaume w południowo-zachodniej Francji. Datowana jest ona na lata 14000–10000 p.n.e. We wspomnianej Jaskini w Lascaux odkryto również głęboką, suchą studnię. Identyfikowana jest ona jako miejsce totemicznych inicjacji. Na skutek wielokrotnego wślizgiwania się i wydostawania z czeluści ma niezwykle gładkie i wypolerowane krawędzie oraz ścianę. Na niej umieszczone jest swego rodzaju malowidło narracyjne, przedstawiające myśliwego uśmierconego przez rozwścieczonego żubra. Leżący, martwy łowca wyobrażony jest z męskim narządem w stanie erekcji. Komentując tą niezwykłą scenę, religioznawca prof. Włodzimierz Szafrański w jednym z opracowań zauważał: „Otóż studnia w grocie Lascaux, skojarzona z łonem kobiecym rodzącym życie przy współudziale pierwiastka męskiego, była niewątpliwie miejscem czarodziejskich praktyk. Polegało ono na wślizgiwaniu się do niej i wydobywaniu się z jej wnętrza, na co wymownie wskazują wspomniane ślady osobliwego szlifu. Naśladując w sposób udramatyzowany zarówno wpuszczanie nieboszczyka w symbolicznym pogrzebie do grobowego zagłębienia w ziemi oraz wydobywanie się płodu z łona matki, zabiegi te miały obdarzyć życiem ich uczestników rodzących się niejako na nowo, powtórnie, w myśl sformułowanego po upływie kilkunastu tysięcy lat zaskakującego przykazania: Jeśli się powtórnie nie narodzisz, nie będziesz miał żywota w sobie”. Mając na względzie obecne w tym czasie świadome pochówki, ówczesny człowiek dawał wyraz zapewnieniu zmarłym ciągłości ich materialnego istnienia, poprzez bogate zaopatrzenie grobów w żywność i przedmioty codziennego użytku.
Materialistyczne podejście do życia przejawiało się wówczas także w przekonaniu, że możliwe jest brutalne przejęcie cudzego życia poprzez praktyki kanibalistyczne, zwłaszcza przez wyjadanie mózgu. Takie zachowania nie były czymś nadzwyczajnym, o czym świadczą chociażby szczątki kostne 16 osobników znalezione w Jaskini Maszyckiej pod Olkuszem. Podsumowując czasy kultury magdaleńskiej, trzeba podkreślić, że ówczesny poziom sztuki tworzonej przez ludy staroeuropejskie stanowi apogeum dla całego okresu paleolitu. Ani we wcześniejszych, ani w późniejszych okresach prehistorii nie spotykamy takiego nagromadzenia dzieł sztuki, o tak wysokim poziomie artystycznym. Czemu ona służyła? Należy przypuszczać, że wynikała z potrzeby przekazywania treści mitologicznych oraz symbolicznych. Trudno jest jednocześnie wyjaśnić, dlaczego u schyłku Magdalenium zanikła tradycja sztuki naskalnej i realizm stylu sztuki figuralnej.

by histslov

Magdalenium

One of the cultures created by native Europeans is the Magdalenian culture, existing in the upper part of the Paleolithic period from 17 to 11 thousand years ago. The name derives from discoveries in la Madeleine in the Dordogne in France. It is also the last great civilization of the Paleolithic period.

Well-documented findings indicate that its range included the territories of present-day Spain (Cantabria), France, the Benelux countries, Germany, Switzerland, Austria, Poland, the Czech Republic and Slovakia. It appeared at the end of the maximum last glaciation (Würm), when the ice sheet began to melt. As a result of this process, the humidity increased slowly. Climate change caused sudden temperature fluctuations.

It should be noted that generally the climate of the late glaciation was not stable, as there were alternating periods of cooling and warming.

After the last glacial intensity, the glacier retreated to the north, causing not only enlargement of the living space. This situation also implied the early beginnings of the growing season and its extension. In addition, the climate was regionally or even locally different. In the warmer periods of Magdalenian culture, taiga was prevalent (forest pine, birch). In the colder ones, at the expense of forest areas, the steppes started to spread. In general, the landscape was mosaic-like in which various ecosystems were changing. The people of that time were gatherers, they were fishing and hunting. These two, and especially the second of these classes, constituted their main source of food. The obtained fur from hunted animals was a durable material from which clothing and footwear were made, as well as used to cover lairs and cover residential constructions. The dissected tendons served as threads, the chords of the arches.

Bones and wood were made ornaments or weapons. The main hunting tool was spears. Their effective range and the strength of the lethal impact have been increased by the use of special wooden structures that act as handheld launchers, as well as harpoons endings, usually made of animal bones. The object of hunting was various animals. Hairy mammoth, although still occurring, it gradually became an increasingly rare representative of the animal world. In this situation, the most numerous reindeer have become the main game animals. The hunters of that time also hunted horses or forestry deer, including musk oxen. Smaller mammals, for example, included gray and white hares and polar foxes. Other species of animals existing at that time are less and less frequent, hairy rhinoceros, cave bear, saber-toothed tiger or cave lion.

The spreading to the east of the Magdalenian population was also motivated by hunting for suhaki (a type of ungulate from the ox family). In the Pleistocene, they inhabited the steppe and semi-arid environments of Eurasia, as well as North America. Today they are much rarer. They are still present in the steppes of Central Asia in Russia, Mongolia and China. Because they were already rare in the western part of Europe, hunters from 17.000 years ago were moving after the herds of these animals towards Central and Northern Europe. Traces of moving hunters hunting for suhaks can be found, for example, in the Cave of Maszyce, located near Kraków, where the skull of this animal was painted red.

At the end of Magdalenium, forest areas have grown at the expense of the steppes or tundra. Former theories of landscape transformation assumed that climate change was probably the cause of the extinction of large mammals. Currently, it is believed that the cause of the final extermination of some species should be attributed mainly to human activity. Climate change has only accelerated this process. In any case, the transformation of the natural environment caused by hunters, and thus the transformation of living conditions, accompanied the development of the described culture.

The authors of the Magdalenian culture can be considered nations characterized by male haplogroups, I and C. This is indicated by the results of genetic research of bone remains from that period (Magdalenian culture and Azili culture). It turns out that among the 7 tested samples five contained haplogroup I, and two prove the presence of haplogroup C. The finding of bone remains in Germany (the position of Hohle Fels) also indicates the participation in the creation of this culture population characterized by haplogroup I.


It is common to create jewelry from shells of snails and mussels strung on straps through drilled holes. This jewelry presented the status of a person and was probably also an element of magic. People of this culture chose caves and overhangs as their place of residence. An example of such type of dwellings is the Maszycka Cave in Poland, where at least 16 specimens and tools of the Magdalenian type have been found. Bones have the features of cutting and crushing. This is probably evidence of cannibalistic practices used by people of that time. We also know about the residents of Magdalenes in the area of open settlements near rivers or caves. Under these conditions small, round structures resembling yurts were erected. Such settlements are considered to be short-term summer hut fields.

The Magdalenian culture was characterized by fairly sophisticated production of flint, horn and bone tools. From this period, for example, a bone needle with an ear comes from. This culture is represented above all by the monumental examples of rock paintings in Lascaux, Font-de-Gaume and others discovered in caves, mainly in France and Spain.

Cave painting previously created Homo sapiens during the reign of Europe in the so-called people from Cro Magnon about 40,000 years ago. An example is the rock paintings in the karst cave in the Cantabrian mountains in northern Spain. This kind of art was wonderfully developed in the Magdalenian period. An example is 150 paintings and over 15,000 rock rituals made on the walls of the Lascaux karst cave in Aquitaine, in the southwestern part of France. Rock paintings depict mainly herbivorous animals (deer, bulls, bison and horses). The time of creation of these works of art is set to 19-17 thousand years ago. They were made with the help of paints obtained from charcoal, also from materials containing iron compounds (mainly ocher), allowing to obtain red, yellow and purple. The natural paint created in this way was applied to the rock substrate with fingers or brushes made of bristles or moss. Another place where this kind of art is found was discovered in the Font-de-Gaume Cave in southwestern France. It is dated for the years 14000-10,000 p.n.e.

In the aforementioned Lascaux Cave a deep, dry well was also discovered. It is identified as the place of totemic initiations. As a result of repeated slipping and escaping from the pit, it has extremely smooth and polished edges and a wall. On it is placed a kind of narrative painting depicting a hunter killed by an angry bison. A lying, dead hunter is imagined with a male organ in an erection state. Commenting on this extraordinary scene, prof.  Włodzimierz Szafrański noted in one of his studies: „Well, the Lascaux grotto, associated with the female womb that gives life to the male element, was undoubtedly a place of magical practices. It consisted in slipping in and out of it, which is eloquently indicated by the traces of a peculiar touch. Imitating in a dramatized way both the admission of the deceased in a symbolic funeral to the grave depression in the earth and the fetus emerging from the mother’s womb, these treatments were to give life to their participants, re-emerging, reiterated, following the surprising commandment formulated after several thousand years: You will not be born again, you will have no life in you. ” Considering the present-day conscious burial, the man at the time gave expression to the continuity of their material existence to the dead, through a rich supply of graves with food and everyday objects.

The materialistic approach to life was also manifested in the belief that it is possible to brutally take over someone else’s life through cannibalistic practices, especially by eating the brain. Such behaviors were not something extraordinary, as evidenced by, for example, bone remains of 16 individuals found in the Cave of Maszyce near Olkusz. Summing up the times of Magdalenian culture, it must be emphasized that the contemporary level of art created by the Old European peoples is the apogee for the entire Paleolithic period. Neither in earlier or in later periods of prehistory, do we encounter such an accumulation of works of art of such a high artistic level. Why did she serve? It should be assumed that it resulted from the need to provide mythological and symbolic content. At the same time, it is difficult to explain why the end of the Magdalene tradition has lost the tradition of rock art and the realism of the figural art style.